Bilingualism Matters

Najczęściej zadawane pytania

 Poniższe informacje po raz pierwszy ukazały się w artykule Antonelli Sorace i Bob’a Ladd’a „Raising Bilingual Children” który ukazał się w Maju 2004 roku nakładem Linguistic Society of America. Artykuł jest tu zamieszczony za zgodą Linguistic Society of America. Więcej informacji na ten temat można uzyskać kontaktując się z Linguistic Society of America pod adresem lsa@lsadc.org lub odwiedzając stronę internetową: http://www.lsadc.org.

Źródło: 

Sorace, A. and Ladd, D.R. 2004. Raising bilingual children. Series: Frequently Asked Questions, Linguistic Society of America.

• Dlaczego warto wychowywać dzieci jako dwujęzyczne?
• Czy przebywanie w środowisku gdzie mówi się na co dzień dwoma różnymi językami może być problemem dla dzieci?
• Czy dzieciom dwujęzycznym „mieszają” sie języki którymi mowią?
• Jak zacząć uczyć nasze dziecko dwuch języków?
• Czy to prawda że jeśli dziecko przebywa w środowisku dwujęzycznym to samo nauczy sie obydwu języków?
• Jakie problemy mogą wyniknąć z sytuacji w której tylko jedno z rodziców mówi jednym z języków przyswajanych przez dziecko?
• Jak wygląda sytuacja w przypadku rodzeństwa?
• Moje dzieci mówiły płynnie w moim języku ojczystym ale teraz gdy chodzą do szkoły, mieszają go z angielskim. Co zrobić?

Dlaczego warto wychowywać dzieci jako dwujęzyczne?

Oczywiście, jest wiele powodów ale najważniejsze to:

Rodzice mowiący różnymi językami (na przykład gdy matka jest Turczynką a ojciec Amerykaninem). Rodzice mówiacy tym samym językiem, ale żyjący w społeczeństwie gdzie mówi się innym językiem (np. Para Koreańczyków mieszkająca w Wielkiej Brytanii)

W pierwszym przypadku  obydwoje rodziców chciałoby użyć swego języka ojczystego w porozumiewaniu się z dzieckiem. W tym wypadku w domu będzie się mówiło dwoma językami. W przypadku drugim, rodzice chcieliby mówić swoim językiem ojczystym w domu, mimo tego że poza domem dzieci muszą mówić w języku  społeczeństwa w którym się wychowują. Sytuację taką znam z własnego doświadczenia. W naszym domu mówi się po włosku i po angielsku jednak mieszkamy w środowisku anglojęzycznym. Tak więc informacje tu zawarte są w dużej mierze oparte na własnych doświadczeniach w wychowywaniu dzieci dwujęzycznych.

Powrót do strony glównej

Czy przebywanie w środowisku gdzie mówi się na co dzień dwoma różnymi językami może być problemem dla dzieci?

 Odpowiedź jest krótka: nie. Dzieci są bardzo wrażliwe na różne sposoby mówienia. Nawet kiedy słyszą one tylko jeden język, dzieci bardzo szybko uczą się różnic w sposobie mówienia u kobiet i mężczyzn, zasad grzeczności językowej itp. Dla dzieci, sytuacja dwujęzyczna to tylko jeszcze jedna różnica pomiędzy ludźmi.

50 lat temu nauczyciele i wychowawcy w Ameryce doradzali imigrantom, że dla dobra wyników w nauce ich dzieci , powinni oni w domu mowić po angielsku. Niektórzy naukowcy twierdzili, że wpływ obydwu języków we wczesnym wieku jest dla dzieci szkodliwy. Nowsze badania wykazują, że wręcz przeciwnie, jest wiele zalet wynikających z bycia dwujęzycznym, pomijając fakt znajomości więcej niż jednego języka, np. zdolność do elastycznego myślenia. Skutki ujemne bycia dwujęzycznym wynikały głównie z problemów ekonomicznych, związanych z trudnościami bytowymi imigrantów.

Czasami dzieci dwujęzyczne wolniej przyswajają sobie język niż dzieci monolingwalne. Nasz starszy syn robił proste błędy językowe nawet w wieku czterech i pól lat. To także normalny proces rozwoju dla dzieci monolingwalnych, które jednak szybciej zdają sobie sprawę z popełnianych błędów, mniej więcej pomiędzy trzecim a czwartym rokiem życia. Naszemu dziecku proces ten zajął więcej czasu.

Czy dzieciom dwujęzycznym „mieszają” sie języki którymi mowią?

 Dzieci dwujęzyczne, podobnie jak dorośli, często używają słów pochodzących z jednego języka, mówiąc drugim. Termin ten nazywa się „code switching”. Nie oznacza to jednak, że dzieciom mieszają się obydwa języki. W naszym włosko-angielskim domu bardzo często używamy słownictwa związanego z jedzeniem po włosku, mimo tego, że wszyscy znamy ich angielskie odpowiedniki. Na kurczaka więc mówimy „pollo”, a na sos „sugo”. Jednak rozmawiając z ludźmi władającymi tylko jednym językiem, dzieci bardzo często „przestawiają się” na język otoczenia.

Jak zacząć uczyć nasze dziecko dwuch języków?

 Trzeba pamiętać o tym, że rodzice tak naprawdę nie „uczą” dzieci mówić, podobnie jak nie uczą ich chodzić czy uśmiechać się. Najważniejsze w rozwoju językowym dziecka jest dostęp do języka i potrzeba przyswojenia go sobie. Jeśli dziecko jest od urodzenia „osłuchane” z językiem w różnych sytuacjach i jeśli czuje ono potrzebę przyswojenia go sobie w celu nawiązania kontaktu z otoczeniem, wtedy nie będzie miało ono z tym problemu. Jeśli dziecko od urodzenia osłuchuje się z dwoma językami w różnych sytuacjach, i jeśli czuje ono potrzebę przyswojenia sobie obydwu językow w celu porozumienia się z otoczeniem, wtedy nauczy się ono obydwu języków. 

Czy to prawda że jeśli dziecko przebywa w środowisku dwujęzycznym to samo nauczy sie obydwu języków?

 Wielu ekspertów poleca metodę „jeden rodzic - jeden język”. Według tej zasady, mama lub „mommy” mówi do dziecka w języku ojczystym a tata, „daddy”, w swoim. To dobra, ale nie jedyna podstawa wychowywania dziecka w środowisku dwujęzycznym. Jednak nawet ta zasada może zawieść.

Jakie problemy mogą wyniknąć z sytuacji w której tylko jedno z rodziców mówi jednym z języków przyswajanych przez dziecko?

 Jednym z problemów metody „jeden rodzic- jeden język” może być brak równowagi. Dzieci muszą osłuchać się z obydwoma językami w różnych sytuacjach. Jeśli dziecko nie ma okazji usłyszeć tego „mniej ważnego” języka z ust innych osób, nauka drugiego języka jedynie poprzez słuchanie jednego z rodziców może nie wystarczyć. Jest to niebezpieczne w sytuacjach gdy obydwoje rodziców włada „ważniejszym” językiem; dzieci czują wtedy, że nie potrzebują uczyć się tego mniej ważnego.

W takich przypadkach warto postarać się o inne źrodła językowe oraz sposoby dzięki którym dziecko poczuje potrzebę nauki drugiego języka. Często pomocni w tym okazują się monolingwalni dziadkowie. Moźe uda ci się zachęcić dziadków, dalszą rodzinę lub opiekunkę mówiących danym językiem do opieki nad dzieckiem? Postaraj się przebywać z dzieckiem w miejscach gdzie usłyszy ono drugi język, np przedszkola czy place zabaw. Postaraj się o filmy i taśmy w tym języku. Wszystko to, a szczególnie kontakt z osobami mówiącymi w danym języku pomoże w osiągnięciu rezultatów. Kiedy nasze dzieci były młodsze, staraliśmy się w ten sposób wzbudzić w nich chęć do nauki włoskiego, mieszkając w środowisku anglojęzycznym.

Kolejnym problemem jest zachowanie naturalności. W przypadku gdy dzieci są zmuszone do czegoś dziwnego lub żenującego, prawdopodobnie będą się temu opierać. Surowe zasady w stylu: jednego dnia mówimy po polsku, a drugiego po angielsku, mogą jeszcze bardziej zniechęcić dzieci do dwujęzyczności.

 Z drugiej strony, problemem może też być wyobcowanie. Jak we wcześniej opisanym przypadku amerykańsko-tureckim, jeśli jedno z rodziców nie mówi językiem drugiego rodzica, dzieci szybko zdadzą sobie sprawę z tego, że mowiąc coś po turecku do matki, wyłaczają w ten sposób z rozmowy ojca. Rezultatem może być niechęć dziecka do mówienia w języku jednego z rodziców w obecności ich obojga. Z naszego doświadczenia wiem, że rodziny dwujęzyczne funkcjonują lepiej jeśli rodzice przynajmniej rozumieją obydwa języki. W ten sposób nikt nie jest wykluczony z rozmów rodzinnych. 

Jak wygląda sytuacja w przypadku rodzeństwa?

 Nowo narodzone rodzeństwo może zakłócić równowagę językową w domu dwujęzycznym. Często zdaża się że drugie dziecko nie włada obydwoma językami tak płynnie jak pierwsze dziecko. Zazwyczaj pierwsze dziecko mówi do drugiego w języku „ważniejszym”, zmniejszając w ten sposób kontakt rodzeństwa z drugim językiem. Za wczasu staraj się pomyśleć jak chcesz temu zapobiedz. Obmyśl strategię, która pasuje do waszej sytuacji domowej, postaraj się też zachęcić starsze dziecko do preferowania drugiego języka w warunkach domowych.

Moje dzieci mówiły płynnie w moim języku ojczystym ale teraz gdy chodzą do szkoły, mieszają go z angielskim. Co zrobić?

Nie denerwuj się. Mieszanie dwuch języków jest normalne w sytuacjach dwujęzycznych. Nie znaczy to że dzieci zapomną jeden z języków, nie oznacza to również że już nie potrafią rozróżnić one obydwu języków. Jeśli będziesz je ganić za mówienie po angielsku, może to pogorszyć nastawienie dzieci do języka „domowego”. Zamiast tego, postaraj się stwarzac sytuacje w których dzieci zmuszone są używać języka domowego, np poprzez rozmowy telefoniczne z dziadkami.

Mieszanie dwuch języków łatwiej jest zrozumieć pamietając o tym, że kontakt językowy jest najważniejszym czynnikiem rozwoju. Kiedy twoje dzieci były małe, na pewno częściej slyszały twój język rodzimy niż angielski. Teraz, gdy chodzą do szkoły, słuchają wyłącznie angielskiego po parę godzin dziennie, uczą się nowych słów i nowych sposobów posługiwania się językiem angielskim. Prawdopodnie nie wiedzą jak powiedzieć po polsku „a notebook”, „social studies” lub „principal”. Jeśli wobec tego używają one słów angielskich mówiąc po polsku, powiedz im jak zastąpić je słowami polskimi, zamiast martwić się, że tracą one znajomość ich języka domowego. Pamiętaj, że nawet jeśli w przyszłości twoje dziecko będzie posługiwało się na co dzień angielskim, może też ono płynnie władać językiem polskim.